11.11 วันช้อปปิ้งคนไม่มีคู่รัก ย้อนมองจุดเริ่มต้น ความโหฬาร ผลปรากฏว่า จากการปฏิวัติวงการช็อปปิ้งออนไลน์

วันที่ 11 พฤศจิกายน 2564 เดอะสเตรตส์ไทมส์ แถลงการณ์ว่า ในมาเลเซีย นักช้อปเริ่มชินกับการตั้งตารอการลดราคาออนไลน์ครั้งใหญ่อย่างวันที่ 7 ก.ค. (7.7) 9 กันยายน (9.9) หรือ 12 เดือนธันวาคม (12.12)

หรือแม้กระทั้งใน “วันคนไม่มีคู่รัก” 11 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของโปรโมชั่นวันเลขคู่ทั้งหลายแหล่ทั้งปวง

ในประเทศจีน นิสิตมหาวิทยาลัยที่ยังไม่มีคู่ครองจะฉลองวันนี้ โดยตั้งชื่อว่าเป็น “วันต่อต้านวาเลนไทน์” ก่อนที่ร้านขายปลีกออนไลน์อย่าง “อาลีบาบา” จะหยิบเอาวันสำหรับเหล่าคนไม่มีคู่รักนี้มาเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักในฐานะ “เทศกาลช้อปปิ้งออนไลน์”

ปัจจุบันนี้เทศกาลช้อปปิ้งดังที่ได้กล่าวผ่านมาแล้วปรับปรุงกระทั่งมีนามแฝงว่า 11.11 แล้วก็ถูกใช้อย่างมากมายเพื่อให้เหมาะกับความอยากของชาวมาเลเซีย เป็นต้นว่าการสตรีมรายละเอียดแล้วก็เกมแบบสด เพื่อรองรับความเบิกบานใจแล้วก็นำความสบายมาสู่คนซื้อ ที่นอกจากไปจากแนวทางการขายเชิงธุรกรรม

ย้อนกลับไปในปี 2555 เมื่อแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ Lazada (ลาซาด้า) ได้เข้าถึงมาเลเซีย การซื้อของออนไลน์เพียงอย่างเดียวนั้นเป็นเรื่องแปลกใหม่สำหรับที่นั่น วิสาหกิจขนาดกลางแล้วก็ขนาดย่อม (SMEs) แล้วก็แบรนด์ต่างๆยังคงรอบคอบในหัวข้อนี้ เหมือนกับคนซื้อชาวมาเลเซีย

แม้ว่าจะไม่ค่อยดังนัก แต่ว่าลาซาด้าได้เปิดตัวแนวทางการขาย 11.11 หนแรกในปี 2556 โดยได้รับแรงจูงใจจากเทศกาลช้อปปิ้งออนไลน์ที่บรรลุผลสำเร็จอย่างล้นหลามของจีน โดยเรียกว่าอาทิตย์ปฏิรูปออนไลน์ (Online Revolution Week) กระทั่งแปลงเป็นที่นิยม

11.11 เอฟเฟกต์

11.11 เป็นวันที่ยอดจำหน่ายในอีคอมเมิร์ซเยอะที่สุดในรอบปี มีการยกระดับอุตสาหกรรมสู่มาตรฐานแล้วก็มาตรฐานใหม่ทุกปี

ปี 2563 ลาซาด้าทำลายสถิติเทศกาลช้อปปิ้ง 11.11 โดยมีผู้ใช้มากยิ่งกว่า 40 ล้านคนแล้วก็คนขาย 400,000 รายที่เข้าร่วมสำหรับการขายวันเดียวทั่วอีกทั้งภูมิภาค คนขายกว่า 8,000 ราย ซึ่งส่วนใหญ่เป็น SMEs ทำเงินได้มากกว่า 10,000 เหรียญสหรัฐ (41,600 ริงกิต) ภายในช่วงเวลา 24 ชั่วโมง

11.11 ได้แปลงเป็นงานสำคัญสำหรับคนขายออนไลน์จำนวนไม่ใช่น้อยแล้วก็คนที่บรรลุผลสำเร็จใช้เวลาแทบหกเดือนสำหรับการเตรียมล่วงหน้าสำหรับวันชี้ชะตา พวกเขาใช้เวลานี้เพื่อหาออร์เดอร์ จ้างพรีเซนเตอร์ แล้วก็สร้างการเข้าชมสำหรับหน้าออนไลน์ของตน เพื่อนำไปสู่แนวทางการขายครั้งใหญ่ที่สุดที่ปี

สำหรับบางคน เทศกาลช้อปปิ้งวันเดียวนี้ เป็นช่วงเวลาที่พวกเขาสามารถเก็บยอดจำหน่ายได้มากที่สุดในรอบปี แล้วก็ยังเป็นจังหวะที่จะทำให้ทุกสายตาในประเทศมองเห็นธุรกิจของพวกเขา ด้วยเหตุว่าเมื่อจำนวนการใช้งานบนลาซาด้าถึงขีดสุด แบรนด์ต่างๆจะได้พบกับลูกค้ากรุ๊ปใหม่ แล้วก็แนวทางการขายในวัน 11.11 อาจจะเป็นผลให้ผู้บริโภคที่ซื้อครั้งเดียวแปลงเป็นลูกค้าที่กลับมาซื้อซ้ำตลอดทั้งปี

ทั้งหมดทั้งปวงนี้เป็นผลกระทบที่ 11.11 มีต่อธุรกิจ

ด้านใน 24 ชั่วโมง แบรนด์หรือสินค้าบางทีอาจแปลงเป็นที่นิยม ทำให้คนขายออนไลน์สามารถขยายธุรกิจของตนได้อย่างรวดเร็วในชั่วช้าข้ามคืน

หนึ่งในคนขายของในลาซาด้า เปิดเผยว่า “ที่ผ่านมาพวกเราเป็นร้านขายของบนเฟซบุ๊ก แต่ว่ากับลาซาด้า พวกเราสังเกตว่าพวกเราสามารถเข้าถึงผู้คนได้มากขึ้น เนื่องด้วยเป็นแพลตฟอร์มที่ปลอดภัยกว่า ด้วยเหตุว่ามีการคุ้มครองผู้บริโภค จริงๆแล้ว ยอดจำหน่ายของพวกเราเพิ่มขึ้น 800% ในปีแรกที่พวกเรามีส่วนร่วมสำหรับการขาย 11.11”

11.11 เป็นเรื่องธุรกิจอย่างเดียวไหม ?

เอบีซีนิวส์ ตอบกล้วยๆว่า “ไม่” นอกจากการช้อปปิ้งแล้ว ยังมีการจัดงานกิจกรรมด้านวัฒนธรรมในคืนวันที่ 11 พฤศจิกายนอีกด้วย
แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซหลายที่จัดงานกาล่าสุดเลิศ เคยมีศิลปินดังอย่าง “เทย์เลอร์ สวิฟต์” แล้วก็ “ฟาร์เรลล์ วิลเลียมส์” ร่วมงานในปีกลายๆด้วย ทั้งยังตัวรายการยังได้ออกอากาศทางโทรทัศน์ดาวเทียมระหว่างประเทศ แล้วก็แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งออนไลน์ ซึ่งล่อใจผู้ชมหลายพันล้านคน

ปี 2563 “เคครั้ง เพอร์รี” ศิลปินดังอีกคน ได้ส่งคลิปไปที่งานกาล่าดินเนอร์ในจีนเพื่อฉลองวันคนไม่มีคู่รัก

ด้วยส่วนลดแล้วก็โปรโมชันจากเหล่าเซเลปมากมาย ทำให้วันคนไม่มีคู่รักมิได้มีไว้สำหรับคนซื้อคนจีนเท่านั้น สุดท้ายแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซในเครืออาลีบาบายังได้นำวันคนไม่มีคู่รัก มาสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วย ซึ่งรวมทั้งไทยแล้วก็ประเทศสิงคโปร์

เพราะอะไรนักช้อปคนจีนถึงมากมาย

สำหรับนักช้อปคนจำนวนไม่น้อย การใช้จ่ายตามแรงผลักดันที่นำโดยวัฒนธรรมบริโภคนิยม เป็นสิ่งที่ไม่บางทีอาจต้านทานได้ นักช้อปคนจีนบางคนถึงกับล้อเลียนด้วยมุก “ตัดมือ” เพื่อหยุดพวกเขาจากการซื้อ

“หยาง เจี้ยงหลัน” นักจิตวิทยา เตือนว่าคนซื้อบางทีอาจกำลังเจ็บปวดทรมานจากความเปลี่ยนไปจากปกติสำหรับการซื้อที่ขู่เข็ญซึ่งมีเหตุที่เกิดจากอารมณ์ด้านลบ

หยางยังเอ๋ยถึงผลกระทบจาก “ความประพฤติการซื้อของอย่างคุ้มดีคุ้มร้าย” ว่า คนหนุ่มคนสาวบางทีอาจใช้วันคนไม่มีคู่รักเพื่อทุเลาแรงกดดันในชีวิต

“การช้อปปิ้งอย่างคุ้มดีคุ้มร้าย บางทีอาจเป็นแนวทางทุเลาความเคร่งเครียดแล้วก็ให้รางวัลตัวเอง”

แม้กระนั้น เธอมั่นใจว่าวันคนไม่มีคู่รักจะยังคงเป็นงานทางด้านวัฒนธรรมแล้วก็ธุรกิจในระยะยาว

ปีนี้เศรษฐกิจจีนชะลอตัว

ซีเอ็นเอ็น บิสซิเนส แถลงการณ์ว่า หากแม้ 11.11 จะสร้างรายได้นับหมื่นล้านเหรียญสหรัฐให้กับอาลีบาบา แต่ว่าดูท่าปีนี้บริษัทจะออกจะรอบคอบการใช้จ่ายมากยิ่งกว่าปีกลายๆจากสภาวะเงินเฟ้อที่เพิ่มขึ้น ท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัว แล้วก็การบังคับใช้กฎระเบียบที่ครัดเคร่ง

อาลีบาบาแล้วก็ JD.com บางทีอาจทำสถิติยอดจำหน่ายใหม่ในปีนี้เหมือนเคย นักวิเคราะห์จาก Citi คาดคะเนว่าจำนวนสินค้ารวม (GMV) ของอาลีบาบาจะสูงถึง 578,000 ล้านหยวน หรือราว 90,000 ล้านดอลลาร์ ในตอน 11 วันแรกของพ.ย. หรือเพิ่มขึ้น 15% เมื่อเทียบกับปีที่ผ่านมา

แต่ว่าอัตราการเติบโตนั้นคาดว่าจะช้ากว่าปีที่ล่วงเลยไปมาก ด้วยเหตุว่าปีที่ผ่านมาอาลีบาบาโพสต์เพิ่มขึ้นถึง 26% นักวิเคราะห์ของ Citi ยังคาดคะเนว่าการเติบโตของ GMV ของ JD.com สำหรับตอนการซื้อสินค้า จะลดเหลือ 22-26% น้อยกว่าปีที่ผ่านมา ซึ่งอยู่ที่ 33%

นักวิเคราะห์ของ Citi เขียนในรายงานปัจจุบันว่า แคมเปญต่างๆยังสนับสนุนแนวทางการขายได้ คนซื้อมีความต้องการที่แข่งขันแกร่ง หากแม้พกเขาจะมีความรอบคอบจากผลกระทบด้านเศรษฐกิจ

เศรษฐกิจของจีนเติบโตในอัตราที่ช้าที่สุดในรอบปี เนื่องด้วยปัญหาเรื่องพลังงาน การหยุดชะงักของการขนส่ง แล้วก็วิกฤตด้านอสังหาฯที่ทวีความรุนแรงขึ้น ทำให้เกิดผลกระทบต่อประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลก

ในขณะเดียวกัน อัตราเงินเฟ้อของจีนก็เพิ่มขึ้น มีผลต่อผลกำไรแล้วก็กำลังซื้อของคนซื้อ รวมทั้งกรณีที่ต้นทุนสินค้าที่ออกมาจากโรงงานในจีน พุ่งขึ้นอีกเป็นประวัติการณ์เมื่อเดือนที่แล้ว

เมื่อตุลาคม ดรรชนีราคาผู้ผลิตของจีนพุ่งขึ้น 13.5% เมื่อเทียบกับตอนเดียวกันของปีที่ผ่านมา แม้กระนั้น มีสัญญาณบอกว่าต้นทุนที่สูงขึ้นนั้นกำลังลดลง

ส่วนดรรชนีราคาคนซื้อของจีนเพิ่มขึ้น 1.5% จากตอนเดียวกันของปีที่ผ่านมา หรือเพิ่มเป็นสองเท่าของเดือนที่แล้วหน้า แล้วก็เป็นอัตราการเพิ่มขึ้นที่เร็วที่สุดตั้งแต่แมื่อกันยายนปีที่ผ่านมา

11.11 สร้างปัญหามลภาวะ

รอยเตอร์ส แถลงการณ์ว่า ถึงเวลาจบงานช้อปปิ้งที่ใหญ่ที่สุดในโลก หากแม้อาลีบาบาจะเริ่มเทศกาล 11.11 ไปแล้ว แล้วก็อยากที่จะให้เทศกาลครั้งนี้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น แต่ว่ามหกรรมนี้มีความขัดแย้งกับจุดมุ่งหมายด้านสิ่งแวดล้อมของทางการจีนเยอะขึ้นเรื่อยๆถ้าเกิดอาลีบาบาจริงจังกับความยั่งยืนและมั่นคง การไม่มีความสนใจการบริโภคที่มากเหลือเกิน จะก่อให้เกิดปัญหามากยิ่งกว่าการจัดการกับปัญหา

จากกระแสการช้อปอย่างยิ่งใหญ่ที่เกิดขึ้น ได้ผลงานที่น่าประทับใจ ซึ่งเกี่ยวเนื่องกับคนงานหลายล้านคนในการจัดการบรรจุภัณฑ์หลายพันล้านชิ้น หน่วยงานด้านลอจิสติกส์ของอาลีบาบาระดมเรือบิน 3,000 ลำระหว่างงานประจำปีที่แล้วเพื่อขนส่งสินค้า แล้วก็ปีนี้ได้พรีสต็อกสินค้าจากต่างประเทศไปแล้วกว่า 300 ล้านชิ้น จำนวนดังที่ได้กล่าวผ่านมาแล้วมีต้นทุนด้านสิ่งแวดล้อม แม้ว่าจะมองน้อย

กรีนพีซเคยคาดคะเนว่า การขนส่งข้าวของในวันคนไม่มีคู่รัก เมื่อปี 2559 สร้างก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ จำนวน 52,400 ตัน รายงานปัจจุบันเมื่อปี 2562 คาดคะเนว่าจำนวนสิ่งของบรรจุภัณฑ์ที่ใช้โดยอีคอมเมิร์ซแล้วก็ภาคการจัดส่งจะเพิ่มขึ้นมากยิ่งกว่าสี่เท่าเป็น 41.3 ล้านตัน จากปี 2561 ถึงปี 2568

ในส่วนของอาลีบาบามีแผนที่จะลดการปล่อยคาร์บอนที่เกี่ยวเนื่องกับการสั่งซื้อลง 30% ในปีนี้ แม้ว่าจะไม่มีการเปิดเผยจำนวนที่แท้จริงก็ตาม โดยกรรมวิธีลดการปล่อยคาร์บอนบางทีอาจเป็นบริการรีไซเคิล หรือการตั้งศูนย์ข้อมูลที่ใช้พลังงานหมุนวน หรือแม้กระทั้งอัลกอริทึมด้ามจับคู่สินค้ากับพัสดุที่มีขนาดสมควรเพื่อลดขยะ

นอกจากนี้ บริษัทยังเสนอบัตรกำนัลราคา 100 ล้านหยวน (15,600,000 เหรียญสหรัฐ) สำหรับแบรนด์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ด้วย

หัวข้อนี้นับว่าเป็นเรื่องที่น่าปลื้ม ยิ่งในตอนที่มีการประชุม COP26 ที่เมืองกลาสโกว์ของสก็อตต์แลนด์ ซึ่งประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ได้วางเป้าให้จีนลดการใช้คาร์บอนในปี 2603
วันคนไม่มีคู่รัก ยังอยู่ได้ยืนยาวกว่าจุดมุ่งหมายเดิมที่ตั้งไว้เพียงแค่กลไกทางการตลาด และไม่ได้มีความสำคัญกับการเงินในทุกวันนี้ ด้วยเหตุว่าธุรกรรมที่เกิดขึ้นในปีที่ผ่านมาคิดเป็นเพียงแค่ 6% ของยอดสุทธิงบประมาณอาลีบาบา